Een – hardere – repressieve aanpak, focus op zorg of (een beetje van) beide? De gemeenteraad stond vanmiddag stil bij een steeds groter wordend probleem: overlast van daklozen in de stad die drugs gebruiken. De zorgen waren bij alle partijen in de raad aanwezig, maar hoe ervoor te zorgen dat het probleem terug wordt gedwongen, daar zat verschil.
Wie door de stad reist, ziet het verhaal achter de getallen: op steeds meer plekken slapen daklozen op straat en ontstaan er heuse tentenkampen. Buurtbewoners ervaren hierdoor steeds meer overlast van dakloze drugsgebruikers. Tijdens een commissiedebat over dit onderwerp spraken omwonenden in over de overlast en de toenemende onveiligheid. Een bewoonster van de H-buurt in Zuidoost vertelde dat ze haar kinderen inmiddels binnenhoudt, omdat een nabijgelegen gebruikersruimte veel overlast veroorzaakt.
Het is aan de politiek om met oplossingen te komen. Volgens Yasmine Bentoumya (PRO Amsterdam) is er sprake van een dieperliggend, structureel probleem: “We moeten niet alleen de symptomen bestrijden. Ik stoor mij aan partijen die uitsluitend naar repressieve maatregelen kijken, maar voorbijgaan aan de structurele ongelijkheid in Nederland en de manier waarop we omgaan met arbeidsmigranten. We hebben niks aan schijnmaatregelen, zoals het beboeten van mensen die op straat slapen.”
Slapen in portieken
Een meerderheid in de raad is voorstander van het afschaffen van dat boetebeleid voor buitenslapers en wil dat verbod zelfs schrappen uit de gemeenteverordening. Burgemeester Femke Halsema onderzoekt nog wel hoe de stad moet omgaan met mensen die in portieken slapen; de zorg bestaat namelijk dat er anders geen juridische grond meer is om hen daar weg te sturen, zoals bewoners van de Plantagebuurt in een petitie laatst bepleitten.
Het CDA wil de balans tussen zorg en handhaving herstellen. Rogier Havelaar is tegen het opheffen van het verbod op buitenslapen. Hij haalde een GGD-rapport aan waarin de politie stelt dat er in Amsterdam sprake is van een aanzuigende werking, juist omdat je straks op straat mag slapen. Halsema hoorde dit hoofdschuddend aan. “Dat professionals in andere steden zeggen: ‘Ga maar naar Amsterdam’, is volstrekt onacceptabel,” aldus de burgemeester tijdens haar beantwoording.
De VVD kiest voor een meer repressieve koers. Daan Wijnants — die benadrukte zorg eveneens belangrijk te vinden — hield Bentoumya voor dat de GGD ook pleit voor het laten terugkeren van overlastgevers naar hun land van herkomst. “Wij zijn tegen gedwongen terugkeer. Als mensen zelf willen gaan, kan de gemeente helpen perspectief te bieden,” reageerde Bentoumya.
De Partij voor de Dieren sloot zich aan bij PRO Amsterdam. Judith Krom: “Verslaafden staan tot wel twee jaar op een wachtlijst voor zorg. We moeten optreden tegen intimidatie en overlast, maar dat los je niet op met enkel wegsturen en beboeten. Dat is naïef. De mens achter de overlast verdwijnt daardoor niet.”
Balanceren
Halsema balanceert tussen een aanpak gericht op zorg en repressie bij excessen: “Ik maak mij grote zorgen over de toename van het aantal daklozen en de overlast die dat geeft. Het tast de publieke ruimte en veiligheid aan, maar ook hun eigen welzijn.”
Ze vervolgde: “Ons land kampt met grote woningnood, waardoor steeds meer mensen dakloos raken. Daarnaast zijn er grote problemen in de geestelijke gezondheidszorg. De GGZ is 62.000 patiënten kwijt. Ik heb een grijs vermoeden waar die gebleven zijn: bij ons op straat.”
Vergelijking jaren 70?
De burgemeester wilde de situatie overigens niet vergelijken met de heroïne-epidemie die Amsterdam in de jaren 70 teisterde.
Of Amsterdam te humaan is? “Het is een duivels dilemma. Ik vind het ook onaanvaardbaar dat mensen op straat slapen. Vergeleken met andere steden hebben wij heel veel opvang, wat aantrekkingskracht uitoefent. Wat doe je dan? De opvang schrappen — waardoor er nóg meer mensen op straat belanden — of de opvang juist uitbreiden om het buitenslapen te beperken?”
Halsema wil meer gebruikersruimtes openen in de stad. Voor de H-buurt zoekt ze naar specifieke oplossingen om de overlast voor de bewoners te verminderen. Op locaties waar de situatie uit de hand loopt, wil de burgemeester ‘schoonveegacties’ houden om daklozen te verplaatsen. Volgende maand komt zij met een verdere uitwerking van het beleid rond het verbod op buitenslapen. De silver bullet is tot op heden nog niet gevonden.